فلج اطفال

بيماري فلج اطفال را هزار و پانصد سال قبل از مسيح مي شناختند ولي از ويروس و چگونگي آن بي اطلاع بودند بعدها معلوم شد که اين بيماری مسري و همه گير است .

ويروس در خون ، مدفوع و دستگاه عصبي وجود دارد اين بيماري با پيشرفت تمدن نسبت مستقيم دارد يعني در ممالک متمدن خيلي فراوانتر از نقاط عقب افتاده است .

* نشانه هاي فلج اطفال

 سابق بر اين تصور مي شد که اين بيماري مخصوص کودکان است ولي اين تصور اشتباه بود زيرا تمام کساني که با ويروس روبرو می شوند به بيماري مبتلا ميگردند و عده اي از مبتلايان به اين بيماري ، فلج و زمين گير مي شوند . دوره نهفتگي متوسط فلج کودکان ۱۰ روز است .

گاهي ويروس اين بيماري مدتها در گلو و روده ي اشخاص سالم بدون ايجاد مزاحمت زندگي مي کند ولي به محض مساعد شدن زمينه مزاجي شخص از قبيل پرکاري ، واکسيناسيون ، کشيدن دندان ، درآوردن لوزه ها و بيماريهاي ديگر عامل بيماري شروع به رشد و فعاليت کرده وارد دستگاه عصبي مي شود و باعث فلج مي گردد .

يکدسته نشانه هاي مقدماتي براي اين ناخوشي وجود دارد مانند تب ، سردرد ، تهوع ، گلودرد که چند ساعت يا چند روز طول کشيده و سپس بکلي برطرف مي گردد و بيمار بهبود کامل پيدا مي کند . در برخي از افراد ناخوشي با همين علائم مقدماتي خاتمه مي يابد و فلجي بوجود نمي آيد ( شکل ساقط شونده ) ولي در بعضي از افراد ۵ تا ۸ روز بعد از علائم مقدماتي بيماري ، دوباره تب ميکنند و علائم مننژيت کاذب پيدا مي کنند مانند سفتي گردن ، سردرد شديد ، استفراغ  ، درد عضلات و گاه علائم عصبي پيدا مي شود . اين علائم نيز در عرض ۳ تا ۸ روز بهبود کامل پيدا مي کند ( نوع غيرفلجي ) گاهي هم به دنبال نشانه هاي ياد شده فلج هاي شل در گروهي از عضلات بدن عارض مي شود ، وسعت و محل اين فلجها با وسعت آسيب هاي مغزي و نخاعي مربوط مي باشد يعني هر چه ضايعات مراکز مغزي بيماري زيادتر باشد فلجهاي حاصله وسيع تر خواهد بود .

در تمام موارد شدت و وسعت فلجها زياد است و بتدريج در عرض چندين هفته يا چندين ماه و  ۳ سال تخفيف پيدا مي کند يعني به آرامي تعدادي از عضلات فلج شده کار خود را باز مي يابند ولي عده اي از عضلات براي هميشه فلج باقي مي ماند . بطور کلي اگر تا ۳ سال فلج خوب نشود حتماً براي تمام عمر بيادگار خواهد ماند .

* طريقه سرايت

عامل بيماري گاه مستقيماً از راه ترشحات حلق و بيني به اطرافيان سرايت مي کند و يا به طور غيرمستقيم يعني بتوسط ادرار يا مدفوع و وسايل بکار رفته بيمار يا آبهاي آلوده سبب ابتلاء ديگران ميشود . ويروس بیماری در گلوي بيماران ۲ تا ۵ روز قبل و ۳ تا ۵ روز بعد از بروز علائم وجود دارد .

برخي عوامل رسيدن ويروس را به مرکز عصبي آسان مي کنند مانند حاملگي ،‌خستگي مفرط ، ورزشهاي سنگين ، کشيدن دندان ، درآوردن لوزه ها ، تزريق واکسن هاي مخلوط و غيره .

در دهات و مراکز دور از بهداشت ،‌افراد خردسال بيشتر در معرض آلودگي ميباشند يعني کودکان زودتر از پنج سال آلوده مي شوند ولي در نقاطي که توجه زيادي به بهداشت مي شود چون در زمان کودکي آلودگي کمتر ايجاد مي گردد بنابراين اطفال مصونيت پيدا نمي کنند بهمين جهت در دوران جواني که خطر بروز فلج و باقي ماندن آن زيادتر است مبتلا ميگردند .

* پيشگيري

با وجود کوششهاي فراواني که انجام شده امروزه بخوبي معلوم شده است که جدا نمودن افراد و تعطيل کردن مدارس يا اردوگاه ها يا بتأخير انداختن سال تحصيلي هيچ کدام نتوانسته اند در مشي همه گيري تغييري دهند . ميتوان در مواقع همه گيري از چند توصيه زير که بر اساس اطلاعات موجود پايه گذاري شده است استفاده نمود :

۱ - از معاشرت با خانواده ها و اجتماعاتي که بيماري در آنها شايع است بايد خودداري کرد .

۲- خودداري از خستگي مفرط و لرز ( آب تني در استخرهاي سرد ) و سوختگي از نور خورشيد .

۳- احتراز از خوردن ميوه جات و سبزيجات خام که خوب ضدعفونی نشده اند .

۴- جلوگيري از لوزه برداري و ساير اعمال جراحي در حلق و دهان .

۵- خودداري از تزريقات بي مورد و بتأخير انداختن واکسنهاي  ديفتري ، سياه سرفه و کزاز ..

عده اي عقيده دارند که روش هاي زير در پيشگيري از انتشار بيماري تا حدي مؤثر است :

بيماران را دست کم بايد بمدت ۲ تا ۳ هفته جدا کرد . ضدعفونی کردن  بيني و حلق با محلولهای شستشوی ضدعفونی کننده تا حدي مفيد هستند .

 براي ضدعفونی کردن ملحفه ها ، دستمال و پوشاک ميتوان از سولفات مس ، آب آهک و آب ژاول استفاده کرد .

بايد مدت ۳ تا ۴ هفته از رفتن بيمار به مدرسه ممانعت کرد . براي افراد سالم رعايت بهداشت ،‌شستشوي دست ها قبل از صرف غذا جدا نمودن وسايل بيماران از وسائل افراد سالم ،‌ خودداري از انداختن اخلاط در خارج از منزل و مصرف آبهاي تصفيه شده سودمند است .

بهترين و مؤثرترين وسيله براي مبارزه با اين بيماري پيشگيري از آن توسط واکسیناسیون است.

* ايمني

مشکل کنترل  فلج اطفال ( پوليوميليت) با کشف واکسن هاي مؤثر و بدون خطر بر عليه اين بيماري تا حد زيادي حل شده است . دو نوع واکسن در دسترس است :

۱- ( واکسن سالک ) يا واکسن تزريقي .

۲- واکسن زنده ضعيف شده ( واکسن سايين ) يا واکسن خوراکي : واکسن زنده سه ظرفيتي پوليو که از راه دهان مصرف ميشود در سال ۱۹۶۳ تهيه گرديد در حقيقت محتوي سه سويه ويروس پوليو ميباشد . نخستين واکسيناسيون کامل با اين نوع واکسن در بيشتر از ۹۰٪ افراد واکسينه شده ايجاد ايمني مي کند . اين نوع واکسن ارجح مي باشد . اولين نوبت مقدار واکسن در ۲ ماهگي و نوبت ديگر به فاصله ۸ هفته داده ميشود و نوبت چهارم در ۱۲ تا ۱۸ ماهگي و نوبت پنجم در ۴ تا ۶ سالگي  و بالاخره  يک نوبت تکميلي باليني در سنين ۱۱ تا ۱۲   سالگي خورانده شود .