Hesbeh

حصبه يا تيفوئيد

حصبه يا مطبقه يک بيماري عفوني است که متآسفانه در کشور ما خيلي زياد ديده مي شود بطوريکه ما در برابر هر تب طولاني ابتدا بفکر آن مي افتيم .
* علت : ميکروب حصبه در آبهاي گل آلود تا يکماه و در يخ تا ۳ ماه زنده ميماند ، در اثر گرماي ۶۰ تا ۱۰۰ درجه بزودي بيجان مي شود و بخصوص نور آفتاب بسرعت سبب انهدام ميکروبهاي حصبه مي شود . در برابر خشکي هم مقاومت دارد ( تا دو ماه )
* علل آماده کننده و همه گير شناسي :
حصبه ممکن است بشکل تک گير يا همه گير درآيد در فصل پائيز و تابستان بيشتر بصورت همه گير در ميآيد ، اين همه گيري بخصوص در اجتماعات مانند سربازخانه ها و مدارس ديده مي شود .
اين بيماري متأسفانه در کشور ما در تمام فصول فراوان است ولي ما آمار صحيحي در تمام کشور از شيوع اين ناخوشي نداريم . از آمار بخش عفوني چنين برمي آيد که تعداد بستري شدگان در تابستان و پائيز بيشتر است .
در زمان جنگ که تمام شرايط بالا جمع است کثرت اين مرض قابل ملاحظه است . افراد غريب و تازه وارد که بمناطق آلوده وارد ميشوند بيشتر از افراد بومي مبتلا ميگردند ، کم شدن ترشح معده هم در آلودگي مؤثر است زيرا شيره معده ضدميکروب قوي است و ميتواند در موقع ورود ميکروب را بيجان سازد .
راه های سرايت بيماری :
ميکرب بيماری تيفوئيد از راه دهان وارد دستگاه گوارش شده و از آنجا به ساير نقاط بدن ميرسد و نشانه هاي بيماری را پديدار ميسازد ، ميکروب باسيل از راه مدفوع به خارج راه مي يابد مدفوع و صفرا در دوران استقرار بيماری آلوده ميباشند . گاهي در ادرار و استفراغ بيماران نيز باسيل وجود دارد . بيشتر حصبه اي ها در دوران نقاهت هم خاستگاه پخش ميکروب بشمار مي روند .
* سرايت مستقيم : پرستاران و مراقبان بيماران از راه دستهاي خود آلوده ميگردند . آنهائي که لگن بيمار را برميدارند و يا لباس و ملحفه هاي ويرا عوض ميکنند و در معرض آلودگي مستقيم قرار دارند . بنابراين اگر کمال نظافت بعد از تماس با مريض رعايت شود آلودگي ناچيز خواهد شد . برخي از پزشکان حصبه را بيماري دستهاي کثيف ناميده اند .
* سرايت غيرمستقيم : آب - بهترين منبع آلودگي را تشکيل مي دهد و اين مطلب درآلودگي هاي لوله هاي آب يک محله يا يک قنات و آلوده کردن تعداد زيادي از افراد با ثبات ميرسد ، گذشته از آب ، مواد غذائي ،‌ شير و سبزيجات و نرم تنان دريايي(صدفهاو ميگوو...) نيز ممکن است توسط آب آلوده گردند .

سابقاً يخ غيربهداشتي يک عامل انتقال بيماری در ايران بشمار ميرفت .

آلودگي شير ، پنير تازه توسط آب آلوده يا دستهای آلوده ديده شده است .

سبزيجات ، سبزيجاتي را که با کود انساني ميکارند احتمال آلودگي آن زياد است .

نرم تنان دريائي و صدفها و ميگو غيره يکي از منابع آلودگي در کشورهاي اروپائي محسوب مي گردد . صدفهائي که در مسير فاضل آب و رودخانه هاي کثيف قرار مي گيرند آلوده مي شوند .

مگس هم عامل مهمي در پخش بيماري است .

در آزمايشگاهها افرادي که با کشت و مطالعات اين ميکروبها سروکار دارند ممکن است تصادفاً آلوده گردند ، پزشکان بخش هاي عفوني هم بدلايل بالا بيشتر در معرض آلودگي ميباشند .

پودر گوشت ، تخم مرغ و ساير مواد غذائي هم ممکن است عامل سرايت بيماری باشند .

نشانه هاي حصبه : بيماری به آرامي شروع مي شود : تب مختصر ، خستگي ، سرگيجه ، کوفتگي ، خواب مختل ، دهان تلخ و يبوست . بتدريج اين علائم شدت مييابد ، بعلاوه سردرد شديد ، درد پيشاني بوجود مي آيد ، درد کمر و گردن و بيحالي عارض ميشود ، شکم نفخ پيدا کرده کمي دردناک مي شود مخصوصاً در پهلوي راست و پائين شکم درد محسوس ميباشد يا بجاي يبوست اسهال فرا مي رسد .
طحال بزرگ مي شود گاهي خون دماغ وجود دارد . بسياري از بيماران در چند روز اول بيماري سرفه کرده و نشانه هاي يک برونشيت حاد را دارند . صبحها تب کم بوده و شبها بالا مي رود تا اينکه در ظرف ۴ تا ۵ روز تب به ۴۱ درجه ميرسد ، نبض نسبت به تب کندتر ميباشد .
۵ تا ۸ روز علائم شدت مي يابد يعني استقرار بيماری فرا ميرسد بيمار در رختخواب خود بيحرکت مي افتد و نسبت به اطرافيان بي اعتنا مي باشد و يا اينکه در بيحالي و کوفتگي عميقي غوطه ور ميباشد گاهي هذيان و بي خوابي وجود دارد ، بيمار اشياء مبهمي را در هوا جستجو مي کند ، عطش زياد دارد لبها و زبان خشک است ، اشتها کم است نفخ شکم زياد و در لمس پهلوي راست و پائين شکم درد وجود دارد . در حصبه سخت ، اسهال آبکي وجود دارد . تب دائماً در ۴۰ درجه سانتيگراد باقي مانده ، صبح و شب کمي با هم اختلاف دارد يعني صبحها کمتر و شبها زيادتر است .
عوارض حصبه : بسيار متعدد است - خونريزي روده ، سوراخ شدن روده ها ، ورم آپانديس ، ورم کيسه صفرا ،‌يرقان ، ورم غده بناگوشي عوارض ديگر از قبيل نارسائي قلبي ، عارضه استخواني ، تنفسي ، ادراري ، پوستي ، ورم بيضه ، مننژيت ،‌ آماس کليه ها ( پيلونفريت ) و پستانها و تورم مفصلي ملاحظه مي شود .
تشخيص آزمايشگاهي : آزمايشهائي که از نظر تشخيص تيفوئيد مورد استفاده قرار ميگيرد بترتيب اهميت عبارتند از : کشت خون ،‌ کشت ادرار و خلط ، کشت مغز استخوان و آزمايشهاي سرمي ( ويدال فليکس ) ؛ کشت مدفوع ( در کشور ما که مرض بومي است کشت مثبت مدفوع را بايد با امتحانات ديگر تکميل کرد ) .
درمان :

رژيم غذائي و الکتروليت : امروزه ديگر انتخاب رژيم غذائي خاصي براي بيمار تيفوئيدي مفهومي ندارد بهتر است که به بيماران مقادير کافي مايع رسانده شود و براي اين منظور تشويق بيماران به نوشيدن مايعات زياد لازم است . توجه به تعادل آب و الکتروليت هنوز مهمترين و فوري ترين اقدام است .

درمان با آنتي بيوتيکها با توصيه پزشک

پيشگيري :
تيفوئيد حاد بصورت همه گير و تک گير بروز ميکند و بيشتر اوقات مسئول آنها ناقلان سالم يا بيماران مي باشند . اين بيماري مخصوص انسان است و دو نوع پيشگيري را ايجاب مي کند :
۱ - پيش گيري دسته جمعي
۲ - پيش گيري انفرادي
در پيش گيري دسته جمعي ميبايد بيماران و حاملان سالم را مشخص کرده و آنها را معالجه نمود و خلاصه خاستگاه سرايت را از بين برد .
در پيش گيري انفرادي بايد افراديکه در معرض آلودگي به بيماری هستند ايمني بخشيد و آنهم بوسيله مايه کوبي امکان پذير است . ولي بايد دانست که هر دو اين وسائل براي جلوگيري از تيفوئيد ضرورت دارند و يکي بدون ديگري امکان پذير نيست .
پيشگيري دسته جمعي : در پيش گيري دسته جمعي پزشک معالج و اداره بهداشت وظيفه عمده ای دارند : پزشک معالج بايد هر چه زودتر بيماري را تشخيص داده و نوع آن را بمراکز بهداري گزارش دهد ، بعلاوه در جريان ناخوشي به اطرافيان مريض طرز سرايت وگندزدائي ادرار و مدفوع را بياموزد . همچنين ملحفه و لباس زير و يا وسائل ديگر آلوده بيمار را بهتر است با آب ژاول و جوشاندن و بخار آب و غيره گندزدائي کنيم ، بعد از بهبود بيماری ميبايد گندزدائي نهائي انجام شود . در صورت امکان بهتر است پزشک معالج خاستگاه سرايت را جستجو کند . بعلاوه مراقبت و بازرسي دقيق مواد خوراکي ، ‌صدفها ،‌ شير ، آب ، مشروبات غيرالکلي و غيره ، اين مواد را چه از نظر تهيه و توزيع و فروش بايد تحت کنترل دقيق قرار داد ،‌ تهيه آب قابل شرب و فاضلآب هم در پيشگيري بسيار مهم است . غدغن کردن کاربرد کود انساني در سبزيکاري ، از بين بردن مگس در نقاط آلوده و آموختن بهداشت عمومي بمردم ارکان پيشگيري دسته جمعي را تشکيل مي دهد .